Afgelopen week is Jürgen Habermas op 96 jarige leeftijd overleden. Ik breng graag een ode aan de man die voor velen (en ook mezelf) een inspirerende denker was. Habermas was een Duits filosoof en socioloog die zijn leven lang schreef over democratie en burgerparticipatie. Hij verkreeg nationale bekendheid door zijn theorie over de publieke sfeer (openbaarheid). Deze theorie beschreef hij in zijn boek Strukturwandel der Öffentlichkeit (1962). Als zijn magnum opus geldt echter Theorie des kommunikativen Handelns (1981) waarin hij stelt dat er naast de traditionele instrumentele rationaliteit ook nog een communicatieve rationaliteit bestaat. Hij behoorde tot de zogenaamde “Frankfurter schule”, met bekende namen als Max Horkheimer, Theodor Adorno of Herbert Marcuse. Aanvankelijk stond de Frankfurter Schule en hun kritische theorie negatief tegenover het traditionele idee van een rationaliteit die de maatschappij op een goede manier kan inrichten, zoals men dat nog in de periode van de verlichting dacht. Een klassiek werk binnen de Frankfurter Schule is dan ook de Dialektik der Aufklärung (1947) van Max Horkheimer en Theodor Adorno. In dit werk stelden beiden dat het klassieke project van de verlichting heeft gefaald en dat de rationaliteit en haar idealen in haar tegengestelde zijn omgeslagen: in fenomenen als de Holocaust toont het Westen zijn ware gelaat, namelijk dat van irrationaliteit en onderdrukking. Habermas is het met deze thesis niet eens. Volgens Habermas zijn er immers in de moderne samenleving twee vormen van rationaliteit aan het werk. Ten eerste de doel-middelrationaliteit, een van de ideaaltypes van rationaliteit van Weber. Deze is overwegend werkzaam in wat Habermas het systeem noemt. Ten tweede is er echter ook nog een communicatieve rationaliteit die het bindende mechanisme is in de leefwereld. De fout die Horkheimer en Adorno maakten, was dat ze dachten dat rationaliteit enkel uit doelrationeel handelen bestaat; dit foute idee is te herleiden tot Aristoteles, die rationaliteit al gelijkstelde met praktische kennis over hoe met middelen om te gaan. Habermas betoogt echter dat hiernaast ook nog een andere vorm van rationaliteit bestaat, namelijk een die voortkomt uit de eigenheid van de communicatie zelf. Verder bouwend op de ideeën van Austin en Searle en hun taalhandelingtheorie, stelt Habermas dat achter elke discussie en elk gesprek meer schuilt dan louter woorden. Wanneer mensen in gesprek met elkaar treden, doen ze immers meer dan de ander louter als middel of instrument te gebruiken, maar veronderstellen ze dat ze te maken hebben met rationele personen. (hierover kunnen we nog een boompje opzetten). Zo stelt Habermas dat bij elk gesprek er drie geldigheidsaanspraken worden gedaan: waarheid: men veronderstelt dat de gesprekspartner de waarheid spreekt. normativiteit: men veronderstelt dat de gesprekspartner gerechtigd is om de uitspraken te doen die hij doet. waarachtigheid: men veronderstelt dat de gesprekspartner meent wat hij zegt en de discussie serieus neemt. Habermas heeft deze manier van kijken en spreken met elkaar ontwikkeld met het oog op een deliberatieve democratie. Als we op dit moment naar de wereld kijken zien we een (harde en brutale) realiteit waarin het soort deliberatie die Habermas voorstaat ver weg is. Liegen, bedriegen en bedreigen lijkt terug te zijn van misschien niet helemaal weggeweest. We kunnen niet naast deze realiteit kijken en tegelijkertijd dienen we wel vanuit een sterke en weerbare positie te streven naar een verschuiving richting open, waar en rechtvaardig gesprek zonder dwang. Dat zal wellicht een werk van lange adem zijn waarbij we niet zeker zijn van de uitkomst. Dat hoeft ons niet tegen te houden. Ik noem het graag een (levens) houding of mindset van positief realisme. Face the brutal facts and don’t give up. Voor mezelf en Fly is Habermas steeds een inspirerende denker en doener geweest die wij inzetten in ons werk met leiders, teams en organisaties. Wij hebben zijn machtsvrije dialoog vertaalt in het BIMO model dat staat voor met elkaar spreken en argumenten uitwisselen om tot een gedeelde visie te komen over wat inhoudelijk en moreel waar en juist is. Het gaat om spreken -op een Begrijpelijke manier -over wat Inhoudelijk waar is, (realiteit) -over wat Moreel waar of juist is, (ethiek) -op een Oprechte wijze waarbij je intenties en be-doel-ingen transparant op tafel liggen, zonder verborgen agenda Het is een zeer waardevol instrument dat wij graag inzetten om beter inzicht te krijgen in en onze manier van spreken met elkaar te verbeteren. Leon Vliegen

We zouden onze relatie met risico en onzekerheid best verschuiven en veranderen. Dit zowel op persoonlijk, organisatie, gemeenschaps -en samenlevingsniveau. In een ‘never normal’ wereld is een andere houding aangewezen om te leren omgaan met toegenomen en meer onverwachte risico’s en onzekerheden. Dat betekent eerst en vooral dat je inzicht krijgt in wat jij onder risico en onzekerheid verstaat en als dusdanig ervaart. Daarnaast in welke omstandigheden je bereid bent bepaalde risico’s te nemen en onzekerheid te tolereren. Welke mate van risico voor jou te veel, te weinig of precies voldoende of aangepast aan de omstandigheden is. Welk veiligheidsnet je nodig vindt en van wie of wat je dat verwacht? Je kan zelf wellicht nog enkele vragen bedenken die voor jou of jouw context relevant zijn. We kunnen hetzelfde doen voor het team waar je deel van uitmaakt of leiding aan geeft, de organisatie of samenleving. Deze beïnvloeden elkaar natuurlijk via allerhande beïnvloedings- en feedbackloops. Je bent je best bewust dat cognitieve valkuilen en bias, emoties en hormonen een en ander in de war kunnen sturen. De samenwerking met anderen of collega’s kan je best ook door een risicolens bekijken. We hebben allemaal een wat unieke risico vingerafdruk en risico tolerantieprofiel, op basis van onze aanleg en persoonlijkheid, onze opvoeding, de ervaringen die we opdeden, .. Om goed te kunnen samenwerken kan het helpen om risico-empathie te ontwikkelen. Empathie voor hoe anderen met risico en onzekerheid omgaan. Dit kan het gesprek of de onderhandeling over allerhande keuzes en beslissingen vergemakkelijken. Je kan binnen je team het gesprek voeren over hoe het gesteld is met jullie risico tolerantie en dat van de organisatie en welke impact dat heeft, kan hebben op bepaalde keuzes en beslissingen en al dan niet nodige of gewenste veranderingen. Daarbij kan het zinvol zijn om het risico landschap waarmee je te maken hebt als team en organisatie in kaart te brengen. Ikzelf maak graag een onderscheid tussen risico’s en onzekerheden waarvan je de uitkomst met zekerheid kent (casino risico, je verliest altijd), over normaal risico en onzekerheid over radicaal risico en onzekerheid tot en met toevals risico (geluk of pech) Al je geld investeren in een biotech bedrijf dat een nieuw geneesmiddel of behandeling ontwikkelt lijkt erg op casino risico. Een nieuw product bij een bestaande klant proberen verkopen lijkt op normale onzekerheid en een eerder eenvoudig probleem. Een bestaand product aan een nieuwe klant verkopen is al net een stapje ingewikkelder maar nog steeds een normaal risico en onzekerheid. Wanneer je met een nieuwe product en nieuwe markt wil aanboren wordt het al complexer en gaan we naar meer radicale onzekerheid. Wanneer je tijdens Covid versneld je ganse business model moest wijzigen wordt het al redelijk chaotisch. Hoe ziet dit risico landschap er concreet voor jullie en jullie organisatie uit? En hoe gaan jullie daarmee om? Hoe zou je er best mee omgaan of willen omgaan? Hoe kan je ervoor zorgen dat je het neerwaarts risico vermindert of goed probeert te beheersen en vooral het opwaarts risico ziet en realiseert. Een uitstekend werk dat je kan inspireren bij deze exploratie is ‘You are the risk you take’ van Michelle Wucker, beter bekend van ‘The grey rhino’. En eveneens ‘The art of uncertainty. How to navigate, chance, ignorance, risk and luck’ van David Spiegelhalter.

Hier zijn we weer met de flywheeler. Ik had het in de laatste flywheeler al over de ‘Never normal’ tijden waarin we leven, waarin ontwrichting een belangrijker deel van ons leven wordt. Dat roept bij velen een gevoel van angst, onveiligheid en onzekerheid op. Zeker wij die zo gewend zijn geraakt aan een welvarende samenleving waarin veel voor ons geregeld wordt. Wij wennen beter aan de gedachte en harde en rauwe realiteit van (tijdelijke) ontwrichting(en). We kunnen wel wat leren van de Oekraïners. Wij zijn misschien te sterk gaan rekenen op en verwachten dat veel zo niet alles maakbaar, veilig en onder controle is. We lijken dat ook te verwachten van onze politici (die daar helaas ook teveel op inspelen), onze leiders en organisaties. Maar er bestaat niet zoiets als een verzekering tegen risico, ongekenden, onvoorspelbaaarheden en onzekerheden. De beste verzekering is weerbaarheid. Weerbaarheid bouw je op door successen te boeken en vooral ook door te falen en dan weer op te staan en door te gaan. Leren omgaan met de realiteit van het leven en professioneel leven, de aangename gevoelens die dit meebrengt en de onaangename gevoelens van frustatie, verlies, machteloosheid… Dit is een opdracht van elk individu, team, organisatie en samenleving. We kijken terecht naar de individuele verantwoordelijkheid in deze. Dat is helemaal okee en nodig. Wat niet nodig en minder aangewezen is om mensen daarbij te culpabiliseren, te beschuldigen en beschamen. Dat werkt niet! Echte weerbaarheid bouwt zich beter op en versterkt verder in een omgeving waarin er ook veilige verbinding is. Waarbij je er niet helemaal alleen voor staat. Waar je in veilige verbinding bent met anderen waarop je echt kan rekenen als het erop aankomt. Echte weerbaarheid ontstaat in verbinding. Hoe uitdagender en spannender de omgeving is hoe belangrijker het is op elkaar te kunnen terugvallen en rekenen. Weerbaarheid is een belangrijk element in het bouwen aan een wendbare en veerkrachtige organisatie. Dit geldt eveneens voor een samenleving. De stoïcijnen zijn daarbij voor velen en ook sommige van onze politici een inspiratiebron. De stoïcijnen met hun aandacht voor redelijk, rationeel en wijs oordelen, kiezen en beslissen (cognitieve wendbaarheid) en het belang van rustig en kalm blijven en overwegen (emotionele wendbaarheid) en je daarbij steeds laten leiden door je waarden (of deugden). Deugden en waarden hebben maar betekenis en zijn maar zinvol omdat er anderen zijn, andere mensen die ook een menswaardig leven willen leiden. Persoonlijke verantwoordelijkheid en collectieve verbinding komen hier mooi samen. Dat is de plek waar weerbaarheid ontstaat. Niet zo gek dat de stoïcijnen daarmee bezig waren. Als je even de context waarin zijn leefden (harde en rauwe realiteit in vergelijking met de onze) in beschouwing neemt begrijp je waarom zij zoveel aandacht gaven aan rust en kalmte bewaren om redelijk en rationeel te kunnen oordelen. Ik zou bijna zeggen dat het een coping of- overlevingsstrategie was van mensen op zoek naar het goede leven. Een eigentijds stoïcisme vraagt dat we het weten te vertalen naar onze tijd en context. Alden Biezen, here we come.

Hier zijn we met de eerste flywheeler voor dit jaar. Het jaar lijkt in overdrive gestart te zijn. De geo-politieke en dus geo-economische situatie is erg turbulent. Onveiligheid en onzekerheid nemen toe en dat is ondanks een zekere gewenning in het algemeen niet zo’n goed nieuws voor de business. Het begint op ‘never normal’ te lijken. Het is een omgeving waarin het beslissingskader door toegenomen onvoorspelbaarheid en onzekerheid wordt gekenmerkt. Naast normale onzekerheid is er meer en meer radikale onzekerheid. De omgeving wordt iets meer een mysterie in plaats van een te leggen puzzel. Over mysterie en meesterschap. Mysterie kan staan voor datgene wat ons overstijgt, dat we niet rationeel en logisch kunnen verklaren. De spirituele dimensie van het leven. Mysterie kan ook staan voor radikale onzekerheid. Datgene in onze omgeving dat we niet volledig kunnen kennen, verklaren en voorspellen. Beide vormen van mysterie zijn een uitdaging en opdracht voor ons als mens en leider. Liefst van al willen we kunnen verklaren en begrijpen wat er zich afspeelt om aldus verstandige keuzes te kunnen maken en beslissingen nemen. Het kan ons aanzetten tot bescheidenheid en onze grenzen en beperkingen zien, naast onze mogelijkheden en kansen. Het kan ons aanzetten om meesterschap, het meesterschap van een beyonder, te ontwikkelen. Vertrekkend vanuit een basishouding en instelling van : -bescheiden zelfvertrouwen van de ondernemer -gezonde twijfel van de wetenschapper of filosoof Vanuit die basishouding kunnen we op weg gaan en beginnen verkennen, onderzoeken en experimenteren om te ervaren welk pad of paden er mogelijk zijn om een succesvol, tevreden en gelukkig leven te leiden op persoonlijk en professioneel vlak in een omgeving die zich alsmaar meer radikale onzekerheid kenmerkt. Als leider begin je dan best bij jezelf. Heb je zin om echt je eigen weg te gaan, brutaal eerlijk te zijn met jezelf, persoonlijk leiderschap waarbij je jezelf overstijgt. Een beyonder. Dan kan je op zoek gaan naar de doelen (missie- en meesterschapsdoelen, purpose en passion goals in het Engels) die je echt motiveren om in beweging te komen en actie te ondernemen. Met missiedoelen hebben we het over die doelen die je ten diepste drijven en motiveren. Die doelen die er echt toe doen als het erop aankomt. Doelen die voor jou zin-vol, waarde(n)vol en belang-rijk zijn. Datgene wat je als jouw unieke bijdrage op deze aardkloot ziet. De steen die je wil verleggen in de rivier of de rivier die je misschien wil verleggen. Meesterschapsdoelen zijn doelen die je goesting geven en gaan over die zaken waar je meester in wil worden omwille van het plezier van meester te zijn. Je wil er heel goed in zijn zodat je het spelenderwijs kan. Het appelleert aan onze behoefte aan spel en passie. Datgene wat kinderen spontaan hebben en uitleven en wij als volwassenen soms onder een laagje stof hebben liggen. Om dit helder te krijgen voor jezelf kan het goed zijn je nu en dan in je achterkamer terug te trekken. Een notie die ik even steel uit de ‘Essais’ van Michel de Montaigne, een groot filosoof uit de 16e eeuw, een turbulente eeuw van grote omwentelingen. Een mooie inleiding vind je bij Alexander Roose in ‘De vrolijke wijsheid. Zoeken, denken en leven. Michel de Montaigne’. Montaigne leefde in een tijd van grote omwentelingen. De ontdekking van Amerika door Columbus, de Kerkhervorming en reformisme, de uitvinding van de telescoop en het tot ontwikkeling komen van een nieuwe wetenschap en wetenschappelijke methode. Door de uitvinding van de boekdrukkunst konden deze nieuwe ontwikkelingen, kennis en inzichten zich sneller en breder verspreiden. Vele zekerheden en houvast vielen weg. Voor velen angstaanjagend en onrustwekkend. Men moest op zoek naar nieuwe antwoorden en zekerheden. De parrallel met de huidige tijd is opvallend. Leven wij ook in een tijd waarin een nieuw paradigma zich aan het ontvouwen is? De achterkamer diende om vanuit gezonde twijfel op zelf-ontdekking te gaan. Zichzelf als mens beter leren kennen om aldus beter in staat te zijn een goed leven te leiden. De uitdaging en opdracht waar filosofen zich al eeuwen mee bezig houden en ons blijven inspireren. Laat dat nu net hetgene zijn dat ons met FLY aangezet heeft om samen met VKW Limburg het ‘Master leader programma’ te organiseren. Een programma waar je met je persoonlijk leiderschap op weg gaat om jezelf te kunnen overstijgen. Om een echte meester te worden je persoonlijk meesterschap te versterken. De eerste maal was erg succesvol en gaf de deelnemers en onszelf veel voldoening. We plannen nu de tweede maal van 19 oktober 2026 tot en met 23 oktober 2026. Je hoort er binnenkort meer van.

Om in turbulente tijden waakzaam, weerbaar en wendbaar te zijn en ageren kan de dol-fijn strategie en aanpak je helpen. Een goede manier om andere dieren te snel af te zijn, o.a. zwarte zwanen en grijze neushoorns. Dolfijnen zijn boeiende dieren en we kunnen er wellicht iets van leren. ze zijn zeer waakzaam. Ze slapen met 1 oog open zodat ze mogelijke onverwachte bedreigingen en gevaren kunnen afwenden. ze zijn ook weerbaar doordat ze goed samenwerken. Hun sociale intelligentie ligt hoog.. ze zijn uiterst wendbaar. Bovendien zijn het nieuwsgierige en speelse dieren. De dol-fijn strategie gaat over dollen met de werkelijkheid en realiteit. Spelen met de verwondering en onbevangenheid van een kind. Het fijn vinden om te onderzoeken en exploreren. Ik sluit aan bij de vorige flywheeler (over een fly eye, brillen en lenzen). Daar ging het over uitzoomen en de omgeving vanuit een breedhoek perspectief en meerdere lenzen te bekijken en onderzoeken. En op een gegeven moment weer inzoomen en tot een strategie en keuzes te komen. In turbulente tijden moet er veel en soms snel beslist worden, ook op strategisch vlak. Dit brengt risico, onzekerheid, druk, spanning en stress mee. Voor leiders, hun teams en organisaties is dit een belangrijke en niet altijd gemakkelijke uitdaging. Omgaan met deze spanning, je eigen state of mind, emoties en gevoelens reguleren is daarbij essentieel. Je kan anderen maar co-reguleren als je jezelf kan reguleren. Zoniet draag je jouw druk, spanning en stress 1 op 1 over aan je team en organisatie. Niks zo besmettelijk als emoties en je state of mind. Het is belangrijk dat je patronen, gewoonten en valkuilen (als leider, team en organisatie) leert kennen. Hoe ga jij om met dit soort druk, spanning en emoties? (Dat is voor de volgende flywheeler) En dit gaat meest uitgesproken op voor situaties waar er sprake is van radikale onzekerheid in plaats van normale onzekerheid. Situaties waarin er sprake is van mogelijkheden in plaats van waarschijnlijkheden, weinig tot geen controle. Wij en ons brein houden er niet van.

Hier zijn we terug met de flywheeler. De wereld en de werkelijkheid helder en omvattend waarnemen, ervaren en zien is in een turbulente tijd en in een ROOOMgeving nog belangrijker dan anders. De ROOOMgeving staat voor een omgeving waarin Risico, ongekenden, onvoorspelbaarheden en onzekerheid spelen en waarin de zaken snel veranderen en complex verbonden zijn. In zo’n omgeving kan een Fly eye heel nuttig zijn. Vliegen behoren tot de orde Diptera, en een van hun meest opvallende kenmerken is hun complexe *visie*. In tegenstelling tot mensen hebben vliegen een paar samengestelde ogen. Elk samengesteld oog bestaat uit: duizenden visuele eenheden omatideios genoemd. Deze omatidia werken samen om een ​​beeld te creëren waarmee de vlieg beweging, licht en verschillende kleuren kan detecteren. Het samengestelde oogontwerp zorgt ervoor dat vliegen een vrijwel panoramisch gezichtsveld hebben, waardoor ze snel bedreigingen of voedsel in de buurt kunnen identificeren. Hun ogen, die zich zijdelings op hun hoofd bevinden, zijn essentieel voor hun vermogen om te vliegen en te overleven. Heb je al eens een vlieg proberen vangen? Dan weet je wat ik bedoel. Je moet verdorie snel zijn en het vliegje echt wel met een verrassende wending te grazen nemen. Hoe kan een fly eye je van dienst zijn? Hoe meer en beter je de werkelijkheid kan waarnemen en zien, hoe beter je de werkelijkheid kan inschatten en begrijpen. Het laat je toe om een zo realistisch mogelijk model van de wereld te bouwen. Je brein maakt voortdurend vereenvoudigde modellen van de werkelijkheid. En stuurt die voortdurend bij op basis van bijkomende en nieuwe info om aldus te kunnen voorspellen wat er te gebeuren staat. De modellen die je bouwt hangen natuurlijk ook af van de bril die je opzet of de brillen die je opzet. Vanuit welk model van de wereld en de mens kijk jij naar de realiteit? Welke overtuigingen kleuren je perceptie? En om nog beter te zien en jezelf, de ander en de omgeving in te schatten moet je misschien met lenzen leren werken. Verschillende lenzen. Die je toelaten om in te zoomen en uit te zoomen. Van nabij kijken en vanop afstand kijken. En zo een kaleidoscopisch beeld te vormen. Werken met een fly eye, met verschillende brillen en lenzen vraagt om een echt open geest die vanuit echte nieuwsgierigheid en verwondering de werkelijkheid probeert te begrijpen en onderzoekt. Hoe zie jij de werkelijkheid, de realiteit Hoe neem jij waar, ervaar je jezelf, de ander, je team, de omgeving? Hoe open van geest kijk jij naar de wereld? Heb je de moed om : - echt te luisteren - van gedachten te wisselen (in de dubbele betekenis van het woord) - je oordeel op te schorten - …. Een inspirerend boek dat je geest kan opentrekken is ‘Gij zult (niet) oordelen. Wat doen oordelen met ons? Wat doen wij met oordelen?’ van Jürgen Mettepenningen en Luc Steyaert.

Hier zijn we terug met de flywheeler. In het werk dat ikzelf en wij bij FLY met teams, in leiderschapsprogramma’s, individuele coaching en conflictbemiddeling doen ervaren we dikwijls hoe belangrijk het is om moeilijke en oncomfortabele gesprekken niet uit de weg te gaan en op een verbindende en wendbare manier aan te gaan. Vertrouwen en veiligheid zijn cruciale voorwaarden om een verbindende relatie en communicatie op te bouwen. Vertrouwen kent meerdere aspecten. Essentieel is toch wel dat iemand oprecht en waarachtig spreekt en echt zegt wat hij of zijn denkt, voelt, meent…. Rekening houden met de gevoeligheden van een ander hoeft daar niet mee in tegenspraak te zijn. Vertrouwen wordt opgebouwd door transparante, eerlijke communicatie en consistente positieve interacties. Dit maakt dat het gesprek open en voorspelbaarder is. Onnodige onverwachte wendingen komen dan minder voor. Je weet dan waar je aan toe bent. En het komt als een schildpad en vertrekt te paard. Vertrouwen bouw je op basis van ervaringen. Je neemt een (klein) risico met iemand of in de relatie en je ziet (analyseert) wat er gebeurt. Zo bouw je langzaam maak zeker (of sneller) slim vertrouwen. Psychologische veiligheid is de overtuiging dat je in een team of organisatie zonder angst voor straf of vernedering risico mag nemen, je mening kunt geven, vragen kunt stellen, fouten kunt toegeven en hulp vragen. Wanneer een omgeving, situatie en de ander(en) als te vertrouwen en veilig ervaren worden is het gemakkelijker om vanuit een open mindset naar een situatie te kijken. De relationele en sociale onzekerheid, spanning en druk is dan beperkt. En dat helpt om ons cognitief open te stellen. Dit is op zijn beurt een belangrijke voorwaarde om aangepast en wendbaar te beslissen, handelen en actie te ondernemen. Helder denken, oordelen en beslissen wordt gemakkelijker als je geest rustig is. Dat is wat wij binnen FLY bedoelen met verbindend en wendbaar communiceren en samenwerken. Relatie en taak gaan samen. Samen op een productieve manier een doel nastreven gaat beter als we een constructieve relatie hebben en onderhouden. Dit geldt bij uitstek in een context waar de onzekerheid hoog is door de vele ongekenden en onvoorspelbaarheden, de mogelijke impact of gevolgen groot zijn, de meningen of belangen uit elkaar lopen en er hoogoplopende emoties mee gemoeid zijn. In het boek ‘Crucial conversations. Tools for talking when stakes are high’ vind je een kader en tips om moedig en vaardig om te leren gaan met dit soort gesprekken. Zij spreken over cruciale conversaties als er sprake is van hoge impact, verschil van mening en hoogoplopende emoties. Ikzelf heb er de onzekere en onvoorspelbare situatie aan toegevoegd. We leven nu eenmaal in een ‘nerver normal’ wereld. We voeren meer en meer cruciale conversaties die bovenstaande kenmerken vertonen. Dit soort risico’s in gesprekken vragen om lef en vaardigheid. Hierin investeren (door coaching, team coaching of leiderschapsprogramma’s ) zal opbrengen doordat het kan leiden tot betere beslissingen en uitvoering, minder frustratie en tijdverlies. Waar wacht je nog op?

Hier zijn we terug met de flywheeler. Met de winnaars van de Nobelprijs voor Economie Phillipe Aghion, Peter Howitt en Joel Mokyr als inspirator. Het boek van Philippe Aghion, Céline Antonin en Simon Bunel, ‘The Power of creative destruction. Economic upheavel and the weath of nations’ lag al, maar helaas nog ongelezen, in mijn boekenkast. Volgende week gelukkig een weekje vakantie aan zee. Onmiddellijk verzilveren die aankoop. Creatieve destructie door innovatie is wellicht een van de psychologische en mentaal meest uitdagende gedachte en nog meer praktijk. Bij uitstek een terrein waar je met risico, ongekenden, onvoorspelbaarheden en onzekerheden wordt geconfronteerd. En voor velen onder ons is dit oncomfortabel. Het gaat over durven de mogelijkheden, het opwaarts risico van creatieve destructie zien op niveau van de samenleving, economie, organisatie, individu… Het begrip komt van de Oostenrijkse econoom Joseph Schumpeter. Hij bedacht de term 'creatieve vernietiging', waarmee hij beschreef hoe oude industrieën worden vervangen door innovatieve. Schumpeter introduceerde het concept ondernemerschap als een belangrijke motor voor economische groei. Hij zag de mogelijkheden maar vreesde ook dat de effecten van creatieve destructie en het mogelijk paradoxale effect dat sommige landen en bedrijven te sterk worden en in staat zijn om hun macht en monopolie te gebruiken om een gelijk speelveld tegen te gaan en creatieve destructie en innovatie te ondergraven. Hij zag een risico dat de mogelijkheden en het potentieel dat ondernemerschap ons brengt zou kunnen ondergraven worden hierdoor. Het werk van de Nobelprijswinnaars en het boek van Aghion, e.a. gaat ook over hoe we als samenleving en vanuit de overheid ervoor kunnen zorgen dat er een gelijk speelveld blijft en een oriëntatie op duurzaamheid en sociale rechtvaardigheid kan gestimuleerd worden. Dat we gaan voor een duurzame en inclusieve groei. Op zijn beurt draagt dit ertoe bij om in tijden van onzekerheid en onveiligheid een maatschappelijk draagvlak te blijven creëren voor creatieve destructie en verandering. Creatieve destructie is immers van alle tijden. Er is altijd al onzekerheid geweest. Volatiliteit, onzekerheid, complexiteit en ambiguïteit was er ook vroeger al. Wat wel nieuw is is de snelheid waarmee onverwachte verandering en creatieve destructie zich doorzet stelt Peter Hinsen in zijn laatste boek ‘The uncertainty principle’. Hij spreekt over het ‘never normal’. Het is altijd al moeilijk geweest om te voorspellen. En zeker de toekomst volgens Niels Bohr, die andere Nobelprijs winnaar. Het is één van de grootste uitdagingen van onze samenleving om een platform te stimuleren waar we wendbaar leren omgaan met onverwachte verandering en creatieve destructie aan hoge snelheid. En positief realistisch te blijven omgaan hiermee. Dit is bij uitstek het terrein waarop we met FLY actief zijn en leiders en hun teams begeleiden. Je wendbaarheid verhogen en aangepast handelen in tijdens van onverwachte verandering en creatieve destructie vraagt om een positief realistische mindset, cognitieve, emotionele wendbaarheid en doordacht en doorvoeld wendbaar en aangepast actie nemen.

Hier zijn we terug met de flywheeler. Als je op dit ogenblik het nieuws en de wereld een beetje volgt kan je moeilijk niet geraakt worden door een toenemende polarisering die zich lijkt door te zetten in ons land en wereldwijd. Toch wel een zorgwekkende ontwikkeling die ook de nodige risico’s en onzekerheid met zich meebrengt. Vanuit ons werk binnen FLY als coaches en adviseurs werken wij veel met leiders, teams en organisaties. Daarbij is het constructief en productief omgaan met verschillen in identiteit, stijl, behoeften en belangen een wezenlijk onderdeel van ons werk waar weer veel tijd en aandacht naartoe gaat. En soms (het lijkt meer en meer) vraagt dat ook om langer sluimerende en opgebouwde conflicten te ontmantelen door bemiddeling. En dit zowel op het niveau van individuen, interacties en dynamieken tussen enkele mensen, teams en binnen organisaties. Wij maken daarbij gebruik van enkele concepten of kaders en vooral reële cases om mensen te ondersteunen en uit te dagen om op een constructieve en productieve manier met elkaar in gesprek te gaan. En ook bij het samen maken van keuzes en afspraken en het nemen van beslissingen. En dit om echte of schijnbare verschillen in identiteit, stijl, behoeften en belangen te overstijgen. Als je elkaar wil kunnen aanspreken op genomen engagementen, keuzes en beslissingen en de uitvoering ervan dien je eerst echt af te spreken met elkaar en je te verzekeren dat je echt een afspraak of beslissing hebt genomen. Om tot een goede keuze en beslissing te komen die bovendien voldoende gedragen is dien je te bespreken en ook voldoende tegenspreken en doorspreken. Teveel gaan we het verschil van mening (en wat er achter en onder ligt) uit de weg. Tot slot is het dan essentieel dat iedereen oprecht en zorgvuldig uitspreekt wat hij of zij denkt, voelt, ervaart… en aan informatie, kennis, ervaring, mening… wil inbrengen. Gemakkelijker gezegd dan gedaan. Als je samen in staat bent om voldoende psychologische veiligheid te ontwikkelen om ook ongemakkelijke gesprekken met elkaar te voeren maak je een ontzettend potentieel vrij en is de kans dat je verschillen constructief en productief benut veel groter. In dit soort gesprekken spreek je dikwijls in verschillende lagen met elkaar zonder dat je je daar altijd even bewust van bent. In goede gesprekken wissel je van gedachten en argumenten op verschillende niveaus. Ik grijp hier graag terug op het concept voor machtsvrije dialoog dat Jurgen Habermas (een niet voor iedereen zo bekend Duits filosoof en socioloog van wereldniveau) heeft ontwikkeld. Hij heeft zijn model vooral ontwikkeld met het oog op een deliberatieve democratie. Wij vinden het bruikbaar op elk niveau van gesprek, discussie en debat. Als je met elkaar in gesprek bent komt het erop aan om in eerste instantie verstaanbaar en begrijpelijk te spreken zodat ik kan begrijpen wat je zegt. Daarnaast is het nodig om argumenten aan te dragen waarom je iets de waarheid vind of de realiteit het best weergeeft. (wat is waar?) Tevens kan het nodig zijn dat je argumenten met elkaar uitwisselt waarom bepaald gedrag juist en correct is, ethisch en moreel juist. (wat hoort?). Tot slot is het hierbij van belang om oprecht en waarachtig te spreken. Geen verborgen agenda’s, geen maskers waarachter verborgen wordt wat je echte beDOELingen of intenties zijn. Of dit ook echt zo is kan je nooit met zekerheid weten. Ik denk dat we er een vijfde dimensie aan moeten toevoegen ‘de menselijke waardigheid van de ander erkennen en bevorderen’. In een polariserende wereld waarbij machtspolitiek, dreigen, liegen en bedriegen en het demoniseren van de ander blijkbaar toeneemt lijkt dat niet zo evident. In zo’n wereld moeten we ook zorgen dat we weerbaar zijn en ons niet laten afdreigen, bedriegen en beliegen. En tegelijkertijd radikaal ‘positief realistisch’ blijven en de dialoog en het gesprek blijven opzoeken. Zoals Willem Van Oranje reeds stelde ‘je moet niet slagen om te ondernemen’. Ik parafraseer het graag en maak er van dat ‘je niet hoeft zeker te zijn dat je slaagt om toch te blijven proberen ‘. We moeten blijven spreken ook al leidt het niet (onmiddelijk) tot de gewenste uitkomst.

Als leider heb je voor jezelf en je medewerkers best oog voor je duurzaam werkvermogen. Voor mij is er een duidelijk verband tussen je werkvermogen en je tolerantie voor risico – en spannings of stresstolerantie schreef ik vorige keer. Ik ga nog even door op het thema. Om met risico, onzekerheid, spanning, druk en stress om te gaan dien je weerbaarheid op te bouwen. Weerbaarheid opbouwen vraagt om veilig ongemak. Wij verstaan onder weerbaarheid : het vermogen om jezelf te verdedigen tegen bedreigingen, gevaren, onverwachte en uitdagende omstandigheden, risico’s. Nog een stapje verder als weerbaarheid en robuustheid is antifragiliteit zoals Nassim Taleb het gedefinieerd heeft in zijn inhoudelijk boeiende en grappig geschreven boek ‘Antifragile’. Een absolute aanrader. Let op het toevallige (?) anti fr agile. We schreven en zegden het al voordien. Weerbaarheid en antifragiliteit gaan samen met agility of wendbaarheid. Om sterker en krachtiger te worden, weerbaarder of zelf antifragieler moeten we het ongemak opzoeken. Zorg ervoor dat je het voor jezelf en anderen veilig genoeg maakt om het ongemak op te zoeken. Jezelf moed-willig blootstellen aan ongemak en risico en de ermee verbonden onzekerheid en onvoorspelbaarheid helpt je om weerbaarheid en robuustheid op te bouwen. Je kan het beschouwen als een bescherming en verzekering opbouwen tegen onverwachte uitdagende omstandigheden en neerwaarts risico en tegelijkertijd als een investering om profijt te halen uit dezelfde onverwachte uitdagende omstandigheden en opwaarts risico. Het ongemak bewust opzoeken is ook de beste indicator en voorspeller voor het realiseren van je potentieel. Adam Grant schreef er een boeiend boek over ‘Hidden potential’. (Interessant om te bevragen als je iemand wil aantrekken voor je organisatie) Geen garantie! Dat bestaat niet in een radicaal en diep onzekere en onvoorspelbare wereld met onverwachte wendingen. Wees op je hoede voor zij (guru’sen andere bedriegers) die je een garantie en zekerheid op succes bieden ; het recept, de weg…. (en liefst zo snel mogelijk) Loop zo hard mogelijk weg. Laat je zoals Odysseus vastbinden en laat je niet verleiden door deze sirenen die vooral jou angst, schrik of onrealistisch verlangen uitbuiten. De menselijke conditie is in essentie een kwetsbare, aan risico en onzekerheid blootgesteld en fundamenteel eindig. Leer het positieve van de eindigheid en onze inherente beperkingen zien. Leer dat maar aanvaarden, leer er maar mee leven of nog beter omarm het als een recept (excuseer voor mijn inconsistentie) voor een leven dat voldoening en vervulling kan geven. Op het niveau van een organisatie en voor leiders betekent dit dat het nodig is om aan condities te werken waarin het psychologisch veilig is langs de ene kant en waar je medewerkers uitgedaagd worden en dus in ongemakkelijke situaties gebracht worden. Dat versterkt hun weerbaarheid en leert ze omgaan met risico, het ongekende, het onvoorspelbare en onzekere. In deze turbulente tijden waarin er alsmaar meer radicale en diepe onzekerheid is wordt dit alsmaar belangrijker. Ze vragen om meer weerbaarheid, veerkracht en wendbaarheid. Om aangepast te reageren op onverwachte, onvoorspelbare en zelf onvoorstelbare omstandigheden dien jezelf, je team en organisatie versterken op vlak van cognitieve, emotionele en handelingswendbaarheid. Weerbaarheid en veerkracht kunnen daarin ondersteunen. In mijn boek ‘Risico verzilveren’ reik ik inzichten en methodieken aan om je mindset en skill set op dit vlak te versterken.

Als leider heb je voor jezelf en je medewerkers best oog voor je werkvermogen. Voor mij is er een duidelijk verband tussen je werkvermogen en je tolerantie voor risico – en spannings of stresstolerantie. De mate van risico- en stresstolerantie bepalen mee je werkvermogen, het thema van een event dat FLY samen met Bing Research organiseert op 12 maart in het Provinciehuis Vlaams Brabant. Bore-out, burn-out, bevlogenheid hebben ondermeer te maken met de mate van, de intensiteit, de aard en de duur van druk en spanning die je ervaart. Te weinig, te veel of optimale druk en stress waarbij je voldoende evenwicht ervaart. Om je tolerantie voor risico en stress te ontwikkelen is experimenteren, oefenen nodig. Er zijn meerdere toegangen. je mindset of de bril waarmee je naar jezelf, anderen, situaties en de wereld kijkt. Positief realisme en stimulerende overtuigingen.. je cognitieve wendbaarheid en helder denken oefenen. je emotionele wendbaarheid oefenen en zorgen dat jij je emoties blijft leiden en niet omgekeerd. je gedrag veranderen en acties. Onderzoek je risico-tolerantieprofiel eens. Hoe kan je jezelf helpen om te verschuiven van negatief naar positief en risico te nemen, het ongemak van het ongekende en onvoorspelbare op te zoeken en verandering te omarmen? Doordat te doen ga je ervaringen opdoen op basis van tegenslag, falen en succes. De frustratie van tegenslag en falen maken dat je weerbaarheid ontwikkelt. Zo versterk je je vermogen om je te verdedigen. Je leert voor jezelf opkomen. Je groeit. Je ontwikkelt ook je veerkracht, het vermogen om om te gaan met moeilijkheden, tegenslagen en stress en terug te veren en er iets uit te lere. Je leert opstaan en je te herpakken wanneer je gevallen bent en ontwikkelt je vertrouwen in de toekomst en doorzettingsvermogen. Weerbaarheid en veerkracht ondersteunen je wendbaarheid en vermogen om aangepast te reageren op veranderingen en vooral onverwachte en nieuwe risico’s en situaties. Wij spreken graag over het gouden wiel van aanpassingsvermogen.

Leon Vliegen wil samen met FLY en jullie een ‘FLY WHEELER’ beweging laten groeien. Een vliegwiel is een mooie metafoor voor diepgaande en duurzame verandering en groei. Dat doe je niet in een vingerknip. Je brengt een vliegwiel op gang en in beweging. In het begin loopt dat wat stroef en kost het veel inspanning en energie. Eenmaal het op gang begint te komen gaat het alsmaar sneller en lijkt het meer en meer vanzelf te gaan. FLY wheel is tevens het woord dat we bij FLY gebruiken voor ons ‘Leadership agility wheel’, of ‘FLY wheel’ zoals we het nu noemen. Als je als leider optimale of goed genoeg beslissingen wil nemen is het belangrijk dat je jezelf geen verhalen vertelt die je wil geloven. Want dat doen we allemaal. En dat gebeurt niet zo bewust. (Helaas zijn er ook mensen die dat bewust doen en dan vooral om anderen te misleiden. Enige overeenkomst met delen van de huidige realiteit is louter toeval). Indien de realiteit ons niet goed uitkomt of die we liever niet geloven dan zijn wij er allen goed in om een verhaal te fabriceren en te rationaliseren wat we willen geloven. Gemotiveerd denken heet dat. We hebben in vorige Flywheelers al stilgestaan bij de mentale en emotionele valkuilen die ons parten spelen bij het inschatten van de realiteit en het overdenken van keuzes en beslissingen. We zien onszelf graag als rationele beslissers en goede mensen die niet in al deze valkuilen trappen en perfect rationeel en moreel oordelen. De verhalen die we verzinnen beschermen ons tegen de idee dat we dat niet zouden zijn. Een goede manier om te vermijden dat je in deze valkuilen stapt en verhalen bedenkt is anderen en je team betrekken en inschakelen. Dit laatste was een van de geruststellende boodschappen van Daniel Kahneman, auteur van ‘Ons feilbare denken’, of ’Fast thinking, slow thinking’ en bekend om zijn onderzoek naar bias en heuristieken, ruis in het denken. Samen kan je meer, op voorwaarde dat je de goede condities creëert. Condities die maken dat mensen op een open, onbevooroordeelde en veilige manier met elkaar in gesprek en discussie kunnen gaan. Op die manier verklein je de kans dat om in mentale valkuilen te trappen en vergroot je de mogelijkheid op goede gesprekken, keuzes en beslissingen. Als ik over condities spreek denk ik ondermeer aan : een psychologisch veilige omgeving. actief luisteren met open geest. laat ‘niet weten’, het ongekende en onbekende toe. laat twijfel toe ; ’ik weet het niet zeker’. laat verwondering en oprechte nieuwsgierigheid toe. schort je zienswijzen, overtuigingen, mentaal model van de werkelijkheid (al dan niet tijdelijk) op. laat andere, vreemde perspectieven en zienswijzen toe. laat ruimte om te onderzoeken en exploreren. luister diepgaand. stel open en krachtige vragen. durf slim te experimenteren en leren. straf mislukken niet af. denk als een ECHTE wetenschapper : hypotheses vormen en onderzoeken of ze wel kloppen in de realiteit. geniet van ongelijk krijgen, want dan heb je bijgeleerd. Ga voor jezelf eens na in welke mate, wanneer je dat doet of niet. Hoe kan je jezelf en je team helpen om dat meer te doen. Opbrengst gegarandeerd.

Leon Vliegen wil samen met FLY en jullie een ‘FLY WHEELER’ beweging laten groeien. Een vliegwiel is een mooie metafoor voor diepgaande en duurzame verandering en groei. Dat doe je niet in een vingerknip. Je brengt een vliegwiel op gang en in beweging. In het begin loopt dat wat stroef en kost het veel inspanning en energie. Eenmaal het op gang begint te komen gaat het alsmaar sneller en lijkt het meer en meer vanzelf te gaan. FLY wheel is tevens het woord dat we bij FLY gebruiken voor ons ‘Leadership agility wheel’, of ‘FLY wheel’ zoals we het nu noemen. Verder bouwend op de vorige flywheelers wil ik in nr. 15 over de rol van emoties en gevoelens in onze wendbaarheid. Leid jij de emoties of leiden de emoties jou? Deze zin geeft voor mij in essentie goed weer waarover emotionele onverstoorbaarheid en wendbaarheid gaat. Het gaat er niet om dat de emoties en gevoelens er niet mogen zijn (als je dat al zou kunnen of willen bepalen). Wel gaat het over de mate waarin jij op een bewuste manier leert omgaan met je emoties en gevoelens, je emoties en gevoelens leiden als het ware. Er zijn een aantal elementen of voorwaarden die daarbij kunnen helpen : - eerst en vooral emoties en gevoelens verwelkomen als een zinvol deel van onze menselijke conditie en als iets dat het leven nog meer de moeite waard maakt. Stel je maar eens een leven voor zonder emoties en gevoelens. (doe deze denk oefening eens echt) Bovendien vervullen ze een belangrijke functie. Zonder emoties kunnen we zelfs niet beslissen. Emoties zijn nodig om te kunnen beslissen en ons in beweging te zetten. Nog teveel zal je horen ‘ik ben een rationeel mens, ik beslis op puur redelijke basis’. Ja, het zal wel. Welke verhaal vertel je jezelf dan? Wat wil je dan geloven? Wat ga je misschien uit de weg op deze manier? - een rijkere taal ontwikkelen om je emoties en gevoelens op een meer granulaire wijze te kunnen ervaren en benoemen. We zijn behoorlijk arm in het benoemen van onze precieze emoties en gevoelens. Probeer je woordenschat voor emoties en gevoelens uit te breiden en te verfijnen. - je triggers, uitlokkers die aanleiding kunnen geven tot snel en automatisch, en niet altijd bewust en doordacht reageren, beter leren kennen. Hoe beter je die kent hoe meer kans dat er een lichtje gaat branden als je in een situatie komt die voor jou gemakkelijk aanleiding geeft tot het uitlokken van een bepaalde emotionele reactie. Dat kan helpen om je niet te laten triggeren en uitlokken. Dit kan helpen om emotie en ratio optimaal te laten samenwerken. - je emotionele reactie leren reguleren Er zijn een 3 tal mogelijke manieren om dat te doen Je emotie en gevoelen (h)erkennen, toelaten, accepteren in plaats van veroordelen, het signaal of de boodschap van je emotie en gevoelen begrijpen, even pauzeren en bewust kiezen hoe je reageert en handelt. Je emotie en gevoelen hebben je iets belangrijks te vertellen. Ze signaleren dat er iets dat voor jou zin-vol, waarde-vol en belangrijk is geraakt is. (terecht of niet terecht) Dat is ook een belangrijke functie van emoties en gevoelens.. Je emotie en gevoelen de-construeren en herkaderen. Je emotie is er maar is niet noodzakelijk terecht.. Je verbinden met en verbeelden van een positieve emotie en situatie en je daardoor niet laten leiden door een onaangename of negatieve emotie. (Dit is voor de gevorderden zeg ik wel eens.). Het gaat er eigenlijk om je bewust te zijn van en bewust om te gaan met je emoties en gevoelens. Het werk van neurowetenschapper, psycholoog en filosoof Antonio Damasio heeft ons het onderscheid tussen emoties, gevoelens en bewuste gevoelens leren kennen. En de uitdrukking dat we eerder emotionele wezens zijn die ook kunnen denken. Als je er meer over wil weten lees je best eens ‘Ik voel dus ik ben’ van Damasio. Emotie en ratio zijn sterk met elkaar verbonden, meer dan velen van ons willen geloven en aanvaarden. Het helpt ons meer dat te erkennen dan het te ontkennen. Cognitieve wendbaarheid (mentale valkuilen vermijden) (zie flywheeler 13) en emotionele wendbaarheid gaan samen en maken wendbaar en aangepast handelen mogelijk.

Aan het einde van de warmste week en met Kerstmis wil ik even stilstaan bij emoties, emotionele ervaringen en de liefde. Kerstmis zou een feest van vrede en liefde moeten zijn en van verbinding en zeker geen eenzaamheid (het thema van de warmste week). Hechting en verbinding staan tegenover eenzaamheid en vormen onze grootste behoefte. We worden allemaal graag gezien. Relatietherapeut Lieven Migerode schreef en een mooi en zin-vol boek over ‘Ik zie u graag’. Voor hem heeft liefde te maken met diepe connectie, elkaar aan-voelen en op elkaar af-stemmen. Een vorm van onvoorwaardelijke wederkerigheid. De mooiste gift noem ik het graag. In zijn misschien wel laatste boek ‘Naar een andere moderniteit’ heeft filosoof Willy Coolsaet, destijds promotor van mijn thesis, het over de gift als basis voor een solidaire samenleving. Het gaat over vragen, geven, krijgen en teruggeven. Reflecties bij A. Caillé’s ‘Extensions du domaine du don’. Het paradigma van de gift waarbij de samenleving beschouwd wordt ‘als het resultaat van de beslissingen van zijn leden om te geven, of integendeel om niet te geven’. Het echte, genereuze, relationele geven in plaats van het opportunistische, instrumentele en transactionele geven. Een relationele en onvoorwaardelijke wederkerigheid en generositeit. Ik wens je deze ervaring van geven en ontvangen en het fijne gevoelen dat ermee kan samengaan veel toe in 2025 en wat er nog volgt. Een leuk cadeau (gift als je wil) voor je geliefden om te navigeren en navigeven in het landschap van emoties is ‘Atlas of the heart’ van Brené Brown ‘Mapping meaningful connection & the language of human experience’. Durf geven, durf ontvangen, durf echt voelen. Risico’s met veel opwaarts potentieel. En mijn boek is ook een fijne gift met een hoofdstuk over ‘emotionele wendbaarheid’. Of is dit nu te transactioneel?

De vorige FLY wheeler had ik het over aandacht geven. Met aandacht geven begint alles. Als je helder wil zien, waarnemen of ervaren dien je eerst en vooral oprechte aandacht te geven. Aandacht geven met open geest helpt om de realiteit te zien zoals ze is. En niet zoals je zou willen dat ze is. Dat laatste heet dan gemotiveerd zien en ervaren. Je ziet dan wat je wil zien en wil geloven. En je vertelt jezelf een verhaaltje dat rationaliseert wat je ziet en denkt, wil geloven en denken. In mijn boek ‘Risico verzilveren’ heb ik het over 8 mentale valkuilen die helder zien en denken kunnen verstoren. Het is goed je daar bewust van te zijn zodat je kan proberen niet of minder in deze valkuilen te trappen. Vooral bij belangrijke beslissingen met grote impact kan het helpen om bewust proberen te zien welke valkuilen je kunnen hinderen om de realiteit te zien zoals ze is en je beslissingen in de verkeerde richting sturen. Bias, ruis, GOMM’s, emotie, ego, expertise, groepsdruk- en denken, macht en politiek. Bias : vooroordelen of vertekeningen in je perceptie van de realiteit. Een eenvoudig voorbeeld hiervan is bevestigingsbias. Je ziet alleen de dingen die bevestigen wat je al denkt, en niet wat het tegenspreekt. Zo kennen we wel 130 tot 150 vormen van bias.. Ruis : van ruis (niet de ruis die we kennen van de ruis tussen boodschapper en ontvanger) is sprake wanneer mensen waarvan je zou verwachten dat ze het met elkaar eens zijn, eenzelfde inschatting en oordeel vellen over een situatie het niet eens zijn. chirurgen die over dezelfde gegevens beschikken, erg ervaren zijn oordelen toch verschillend over eenzelfde dossier.. GOMM’s : gedachten, overtuigingen, mentale modellen (of paradigma’s, kaarten van de werkelijkheid) Ieder van ons bouwt in zijn leven, door ervaringen die je hebt en de betekenis of interpretatie die je eraan geeft, overtuigingen en mentale modellen van hoe de wereld en de mens in elkaar zit. de meeste mensen zijn (niet) te vertrouwen. Afhankelijk van deze overtuiging zul je de werkelijkheid anders zien en je anders gedragen.. Emotie : emoties en gevoelens kunnen je perceptie sterk beïnvloeden. De bril of het geloof waarmee je naar dingen kijkt bepalen en kleuren zeer sterk je perceptie. Bepaalde situaties en hoe jij ze ziet en percipieert kunnen bepaalde emoties triggeren en uitlokken. Ze kunnen je gedachten en gedrag sterk beïnvloeden. Emotie en ratio, gevoelens en gedachten zijn als een siamese tweeling sterk vervlochten. . Ego : je ego (behoeften) kunnen in de weg zitten bij het helder inschatten en denken. Je kan je ego opblazen of beschermen. Het kan ermee voor zorgen dat je je niet kwetsbaar durft opstellen en jezelf en je ego beschermt. Sterk uitgedrukt kan zich dat vertalen in ‘ik weet het, ik kan het, ik ben het’. . Expertise en het gevoel van expert te zijn kan je gedachten en gedrag sterk sturen. Ik ben expert, dus ik zal het wel weten. Of ik ben expert en men verwacht dat ik het weet en ik wil hieraan voldoen, ook wanneer ik misschien best wat voorzichtiger of bescheidener zou zijn over mijn expertise.. Groepsdruk- en denken. Experiment na experiment toont aan hoe sterk groepsdruk en groepsdenken kan spelen. Het kan maken dat een groep of team geen of onvoldoende gebruik maakt van de informatie, kennis en ervaring die in een groep aanwezig is. Men volgt soms te gemakkelijk de groep. . Macht en politiek sluit het rijtje af. Wees je bewust van je machtspositie en ga er bewust mee om. Onderschat als leidinggevende je hierarchische machtspositie en het effect ervan op anderen niet. Durf ook eerlijk in de spiegel kijken en je eigen machtsstreven en behoefte aan macht kritisch te bevragen. Er is niks verkeerd met macht als ze (aan)gepast wordt ingezet. Zorg zoals de koningen in het verleden voor een nar in je omgeving die je eerlijk een spiegel mag voorhouden, zonder dat zijn hoofd eraf gaat. (letterlijk of figuurlijk). Oscar David schreef er een zeer lezenswaardig en confronterend boek over, ‘Macht. Van instinct tot integriteit’. ‘Als mensen hebben we een instinct dat wil beschermen, heersen en overheersen. Macht en integriteit lijken een minder vanzelfsprekende combinatie. Als we in staat zijn om naar onze diepste waarden te handelen wanneer we keuzes maken die de toekomst van anderen beïnvloeden, laten we zien dat we macht uitoefenen met integriteit.’ (p.11)

Leon Vliegen wil samen met FLY en jullie een ‘FLY WHEELER’ beweging laten groeien. Een vliegwiel is een mooie metafoor voor diepgaande en duurzame verandering en groei. Dat doe je niet in een vingerknip. Je brengt een vliegwiel op gang en in beweging. In het begin loopt dat wat stroef en kost het veel inspanning en energie. Eenmaal het op gang begint te komen gaat het alsmaar sneller en lijkt het meer en meer vanzelf te gaan. FLY wheel is tevens het woord dat we bij FLY gebruiken voor ons ‘Leadership agility wheel’, of ‘FLY wheel’ zoals we het nu noemen. De vorige FLY wheeler hadden het over je basis psychologische behoeften en andere noden en motivatoren. Ik bouw hier verder op voort en wil het hebben over het belang van aandacht schenken. Het mooiste geschenk dat je jezelf en anderen kan geven. Bewust aandacht schenken is essentieel om gepast en wendbaar te reageren op situaties. Onbewust (en snel) reageren is enkel in bepaalde situaties helpend, zoals wanneer je achteruit springt voor die wagen die in hoge snelheid op je afgereden komt. In vele situaties, vooral situaties die nieuw en onverwacht zijn, is bewust aandacht schenken belangrijk als je (aan)gepast wil handelen. Het start met bewust waarnemen van de situatie en bewust ervaren wat er gebeurt. Je ervaring is natuurlijk subjectief en vraagt om bewuste aandacht om de ervaring zo goed als mogelijk te objectiveren. Hieronder vind je aanbevelingen van Julian Baggini aan het einde van het eerste hoofdstuk in zijn aanbevelenswaardig boek ‘Leer denken als een filosoof. 12 principes voor mentale weerbaarheid’. Deze aanbevelingen kunnen je helpen om met een echt open geest te kunnen ervaren, inschatten, oordelen en denken. Hoe ergens werkelijk aandacht aan schenken? Zorg dat je in de juiste stemming bent voordat je iets grondig gaat overdenken. Helderheid van geest en de energie om je te concentreren zijn onmisbaar. Als bepaalde oefeningen, bv. ademhalingsmeditatie, daarbij helpen, maak daar dan gebruik van.. Richt je aandacht op wat werkelijk het geval is, niet op wat je veronderstelt dat het geval is. Observeer wat je ervaring werkelijk inhoudt en hoe de dingen werkelijk zijn. Ons ontdoen van onze vooroordelen is minder eenvoudig dan het lijkt, want de meeste vooroordelen zijn diepgeworteld en impliciet.. Pas op dat je geen overhaaste conclusies trekt over wat er uit je waarnemingen volgt. Er worden veel fouten gemaakt doordat we geen onderscheid maken tussen wat iets ons zegt en wat we aannemen dat de werkelijke betekenis ervan is of wat eruit volgt.. Bescherm je tegen afleiding. Wat kan je ervan weerhouden om met een heldere blik je aandacht op de juiste zaken te richten?. Pas op voor bevestiging van je vooroordelen of vooringenomenheid ten gunste van je eigen gezichtspunt. Als de feiten bij je vooroordelen passen, check dan of je niet selectief aan het winkelen bent geweest of andere ongemakkelijke feiten hebt genegeerd.. Luister naar anderen en ga met hen in gesprek, vooral met mensen wier ervaringen dicht in de buurt liggen van degene waar jij over aan het denken bent. Respecteer hen, maar neem niet klakkeloos hun oordeel over.. Ga er niet van uit dat je al weet wat wel en niet van belang is. Wees alert op wat je over het hoofd gezien zou hebben in de veronderstelling dat het er niet toe doet..

Leon Vliegen wil samen met FLY en jullie een ‘FLY WHEELER’ beweging laten groeien. Een vliegwiel is een mooie metafoor voor diepgaande en duurzame verandering en groei. Dat doe je niet in een vingerknip. Je brengt een vliegwiel op gang en in beweging. In het begin loopt dat wat stroef en kost het veel inspanning en energie. Eenmaal het op gang begint te komen gaat het alsmaar sneller en lijkt het meer en meer vanzelf te gaan. FLY wheel is tevens het woord dat we bij FLY gebruiken voor ons ‘Leadership agility wheel’, of ‘FLY wheel’ zoals we het nu noemen. De vorige FLY wheeler ging over de mate waarin je controle hebt of niet? Ik bouw hier verder op voort en wil het hebben over typische patronen en manieren van reageren die we allen ontwikkelen. Die kunnen functioneel en aangepast zijn of ook niet. Ze hebben ons dikwijls succes gebracht of bescherming in moeilijke omstandigheden. Ze in beweging zetten is dan ook niet altijd gemakkelijk maar dikwijls wenselijk. Enkele van die typische patronen zijn : -pleaser -controle freak -achiever Die sluiten mooi aan bij enkele van de drijfveren en basis psychologische behoeften zoals ik ze in mijn PAACA (power, autonomy, affiliation/connection, competence, achievement) model (zie flywheeler 1) heb geïntegreerd. Bij een overdreven nood aan of inzetten : -van onze behoefte aan autonomie kunnen we controlefreak-gedrag beginnen vertonen. -van onze behoefte aan verbinding kunnen we pleaser-gedrag beginnen vertonen. -van onze behoefte aan presteren kunnen we (over) achiever-gedrag gaan vertonen. Zo kan een basisbehoefte zich vertalen in gedrag dat niet meer functioneel en aangepast is en eerder een hinderpaal en valkuil wordt. Voor jezelf is het helpend om inzicht en bewustzijn te ontwikkelen over de situaties, gedachten en gevoelens die deze patronen in gang zetten of uitlokken. Dit kan je helpen om belemmerende patronen, overtuigingen, gevoelens en gedrag om te zetten in helpende en stimulerende. Dit kan je helpen om ze functioneel in te zetten, aangepast aan de situatie en context. Wendbaarheid in de praktijk. Het kan je ook ondersteunen bij het herkennen en benoemen van je behoeften en wensen. Zo kan je verbindend en wendbaar communiceren en samenwerken bevorderen. Je behoeften achter je emotie en gevoelens (h)erkennen en benoemen is een essentieel stapje naar een verzoek of wens uitspreken naar een ander of groep. Voor sommigen is dit kwetsbaar of misschien zelfs een teken van zwakte. Als je het durft zal je wellicht merken dat het dikwijls positief uitwerkt. Kwetsbaarheid wordt dan kracht.

Leon Vliegen wil samen met FLY en jullie een ‘FLY WHEELER’ beweging laten groeien. Een vliegwiel is een mooie metafoor voor diepgaande en duurzame verandering en groei. Dat doe je niet in een vingerknip. Je brengt een vliegwiel op gang en in beweging. In het begin loopt dat wat stroef en kost het veel inspanning en energie. Eenmaal het op gang begint te komen gaat het alsmaar sneller en lijkt het meer en meer vanzelf te gaan. FLY wheel is tevens het woord dat we bij FLY gebruiken voor ons ‘Leadership agility wheel’, of ‘FLY wheel’ zoals we het nu noemen. De vorige FLY wheeler ging over vrije wil en de mate waarin we vrij kunnen kiezen. Hoeveel controle heb je of niet? De Engelse filosoof Julian Baggini inspireerde me met één van zijn laatste nieuwsbrieven ( je kan je gratis inschrijven) om er nog even verder op in te gaan. Hij vertrekt van een oude wijsheid. ‘Eens de pijl de boog verlaten heeft is het resultaat buiten je controle’. Of die andere wijsheid in het sereniteitsgebed van Franciscus van Assisi; 'God, schenk mij de kalmte om te aanvaarden wat ik niet kan veranderen, moed om te veranderen wat ik kan veranderen, en wijsheid om tussen deze twee onderscheid te maken.’ De kracht van de pijlmetafoor is dat het een situatie beschrijft waarbij er een duidelijk moment is waar de gebeurtenis ontsnapt aan de controle van de actor en er is niets meer dat we kunnen doen. Maar in de echte wereld is de dichotomie niet zo scherp stelt hij terecht. De metafoor suggereert een scherpe afscheiding tussen controle of geen controle. In de realiteit is het echter eerder een spectrum. We hebben slechts zelden volledige controle. Wat we echt en wel doen is invloed uitoefenen. Maar we zijn nooit meester van het universum. Als maar minder of zeker niet in een wereld met meer en meer disruptie, die sneller verandert, volatieler, complexer en ambiguer is en daarmee onvoorspelbaarder en onzekerder. Het risicolandschap verandert. Om hier wendbaar mee om te gaan is het belangrijk om anders om te gaan met controle nastreven en invloed uitoefenen. Het vraagt om denken in termen van opties en mogelijke oplossingen. Slim experimenteren in plaats van voor één oplossing gaan. Als je een richting kiest en een pad om er te geraken is het wijs om nog van pad te kunnen wijzigen of op je stappen terug te kunnen keren. Radicale onzekerheid vraagt om radicale optionaliteit. -welk pad kies je? -hoelang blijf je doorgaan op dit pad? -wanneer keer je terug op je stappen? -wanneer verlaat je het pad of stap je eruit? Voor velen onder ons voelt dit ongemakkelijk of zelfs onveilig. Wij willen liefst duidelijke keuzes en een rechte lijn voorwaarts. Zoveel controle en invloed heb je echter niet altijd. Leren navigeren in deze bij momenten ongekende, onvoorspelbare en onzekere wereld is de kunst. Dat betekent eerst en vooral deze realiteit onder ogen zien en aanvaarden zoals ze is. Het nieuwe comfort.

Leon Vliegenwil samen met FLY en jullie een ‘FLY WHEELER’ beweging laten groeien. Een vliegwiel is een mooie metafoor voor diepgaande en duurzame verandering en groei. Dat doe je niet in een vingerknip. Je brengt een vliegwiel op gang en in beweging. In het begin loopt dat wat stroef en kost het veel inspanning en energie. Eenmaal het op gang begint te komen gaat het alsmaar sneller en lijkt het meer en meer vanzelf te gaan. FLY wheel is tevens het woord dat we bij FLY gebruiken voor ons ‘Leadership agility wheel’, of ‘FLY wheel’ zoals we het nu noemen. Ik heb het in de vorige flywheelers gehad over wat ons drijft en motiveert om in beweging te komen. Wendbaarheid veronderstelt dat je kan kiezen en beslissen wat je doet en waarom. Dat alles wat je doet niet volledig gedetermineerd is door oorzaak en gevolg ketens waar je geen echte invloed of impact meer op hebt. Dat er sprake is van vrije wil. Dat er vrijheid en vrijheidsgraden zijn die verschillende opties en keuzes mogelijk maken. Zoals Herman Kolk stelt in zijn boek ‘Vrije wil is geen illusie’, p.31: het werkwoord ‘willen’ lijkt van toepassing wanneer er sprake is van verschillende mogelijkheden, niet van een gewenste eindtoestand als zodanig: we spreken niet van willen als de gewenste toestand toch al bereikt wordt. Bij ‘willen’ moet het gaan om een gedragsverandering in een (nog) meer gewenste richting. Over de mate waarin we vrij dan wel gedetermineerd zijn bestaat al langer discussie, onder meer onder filosofen, (neuro) psychologen, neurobiologen en anderen. Het zou ons wat ver leiden om er in het bestek van een flywheeler de volledige discussie en de verschillende posities te bespreken en na te gaan of de vrije geest ons stuurt dan wel gedetermineerde hersenen of ons brein. Veel heeft te maken met de absoluutheid waarmee je vrije of onvrije wil definieert. Heel wat keuzes en beslissingen gebeuren (quasi)automatisch en onbewust. En gelukkig maar. Automatisch en snel opzij springen voor een wagen die snel op je afkomt is best functioneel. De evolutie, onze genen, onze persoonlijke geschiedenis… bepaalt mee onze vrijheidsgraden en hoe ons brein functioneert en reageert. Vrijheid en vrije wil is niet absoluut. Ikzelf neem (voorlopig) een pragmatische houding aan en ga ervan uit dat we willen (waarom, met welk doel en gewenste richting of uitkomst voor ogen) en kunnen kiezen en beslissen (wat, welke optie) binnen de beperkingen en grenzen die eigen zijn aan ieder individu, mensen in het algemeen en de omgeving. Ik geef ook toe dat ik moeite heb en het moeilijk zou vinden om te geloven dat die ruimte en vrijheid er niet is. Het is aan ons om binnen de al dan niet inherente beperkingen (buiten onze controle en invloed) en andere beperkingen (extern of intern) tussen verschillende opties en mogelijkheden te kiezen, beslissen en actie te ondernemen. Wanneer en meerdere mogelijkheden zijn is bewust kiezen en beslissen aan de orde lijkt me. We hebben de mogelijkheid en verantwoordelijkheid en nemen die best bewust. De stoïcijnen en andere Griekse filosofen waren er al mee bezig. Van de stoïcijnen hebben we de bekende stoïcijnse tweedeling geërfd, die nadien door Steven Covey werd overgenomen als de eerste van de 7 kenmerken van effectieve leiders. Focus op de zaken waar je controle over hebt en invloed op kan uitoefenen. Maak je niet druk, lig niet wakker, hou je niet bezig met de zaken waar je geen controle of invloed op hebt. Ook al is je brein daarbij niet altijd een hulp. Als je ervoor kiest (als dat al kan) om gezond te twijfelen en je openheid van geest nog eens wil uitdagen dan raad ik je aan om het laatste werk van Robert Sapolsky ‘Determined. The science of life without free will’, 2023, te lezen. Robert Sapolsky is hoogleraar gedragsbiologie, neurologie en neurochirurgie aan Stanford University (VS). Hij is de auteur van de bestseller Behave (2018), een gedetailleerd verslag van de biologische oorsprong van vele menselijke sociale gedragingen – prosociaal en antisociaal. Zijn hele carrière is gericht op de studie van biologische mechanismen die ons handelen vormgeven. Waar hij in zijn boek Behave nog tentatief tot de conclusie komt dat ons handelen voortkomt uit de som van onze biologie en de interacties met de omgeving gaat hij in Determined een stap verder. Op basis van wetenschappelijke inzichten tracht hij de lezer er enerzijds van te overtuigen hoe biologische mechanismen ons gedrag niet alleen vorm geven maar het ook volledig beheersen en geen enkele ruimte laten voor vrije wil. Anderzijds betoogt hij hoe acceptatie van de illusie van vrije wil radicaal kan bijdragen aan morele vooruitgang. Heeft u deze flywheeler uit vrije wil gelezen? En vergeet niet bewust te gaan kiezen nu zondag.

Leon Vliegen wil samen met FLY en jullie een ‘FLY WHEELER’ beweging laten groeien. Een vliegwiel is een mooie metafoor voor diepgaande en duurzame verandering en groei. Dat doe je niet in een vingerknip. Je brengt een vliegwiel op gang en in beweging. In het begin loopt dat wat stroef en kost het veel inspanning en energie. Eenmaal het op gang begint te komen gaat het alsmaar sneller en lijkt het meer en meer vanzelf te gaan. FLY wheel is tevens het woord dat we bij FLY gebruiken voor ons ‘Leadership agility wheel’, of ‘FLY wheel’ zoals we het nu noemen. Ik ga in deze 8e flywheeler even verder in op veiligheid als basisbehoefte en voorwaarde om goed te functioneren. Er is tegenwoordig veel te doen over toxisch en narcistisch leiderschap. En terecht. De schade, kwetsuren en onwelzijn dat aangericht wordt is op zijn minst ongewenst. Tegelijkertijd moeten we wel opletten dat we niet doorslaan en het voor de leiders onveilig maken. Van leiders mogen we verwachten dat ze een omgeving en condities scheppen die veilig (fysisch en psychologisch) zijn en aanvoelen. Je bent natuurlijk niet altijd zeker hoe je gedrag en aanpak aangevoeld en gepercipieerd worden. Wanneer is het onveilig dan wel ongemakkelijk? We zouden best voorkomen dat ongemak en uit je comfortzone moeten komen al snel als onveilig vertaald wordt. Van leiders mag je ook verwachten dat ze je uitdagen en aanmoedigen om de lat hoger te leggen. Dat ze het ongemak mee mogelijk maken. Dit kan ongemakkelijk zijn en aanvoelen. Het geeft je wel de mogelijkheid om te groeien en ontwikkelen. Om je ‘verborgen’ (of niet zo verborgen) potentieel en mogelijkheden te realiseren. Zoals Adam Grant in zijn laatste boek ‘Hidden potential’ aangeeft blijken mensen die hun potentieel realiseren ondermeer het ongemak bewust op te zoeken. Want dat is de zone waar je leert en groeit.

Ik, Leon Vliegen, wil samen met FLY en jullie een ‘FLY WHEELER’ beweging laten groeien. Een vliegwiel is een mooie metafoor voor diepgaande en duurzame verandering en groei. Dat doe je niet in een vingerknip. Je brengt een vliegwiel op gang en in beweging. In het begin loopt dat wat stroef en kost het veel inspanning en energie. Eenmaal het op gang begint te komen gaat het alsmaar sneller en lijkt het meer en meer vanzelf te gaan. FLY wheel is tevens het woord dat we bij FLY gebruiken voor ons ‘Leadership agility wheel’, of ‘FLY wheel’zoals we het nu noemen. Ik ga in deze 7e flywheeler verder op de voorgaande waarin ik het had over wat ons drijft en motiveert. Macht, autonomie, verbondenheid, competentie en prestaties zijn 5 basis psychologische behoeften en noden waarvan we vertrekken. Je zou er nog veiligheid en spel aan kunnen toevoegen. Het is belangrijk en helpend om je bewust te worden en zijn van je eigen (psychologische) behoeften en noden en hoe ze je denken, voelen en handelen beïnvloeden en (on) bewust sturen. Dit stukje zelfinzicht laat je toe om bewust(er) te kiezen en beslissen wat je echt wil. Het kan ook helpen om te begrijpen wat anderen vooral drijft en motiveert in het algemeen of in bepaalde situaties en contexten. Daarbij ben je best voorzichtig bij het inschatten van de psychologische noden en intenties van anderen. Zoals de filosoof Julian Baggini waarschuwt voor de verleiding van psychologiseren in zijn boek ‘Leer denken als een filosoof’ in het hoofdstuk over ‘Stel je op als psycholoog’. We willen de ander en de wereld begrijpen. Dat geeft meer voorspelbaarheid, zekerheid en controle. ‘We nemen aan dat mensen redeneren op basis van hun veronderstelde psychische drijfveren, dei vaak verborgen zijn, onder de waterlijn zitten of in de onderstroom. De verleiding is groot, omdat we inderdaad geneigd zijn tot gemotiveerde denken : geloven wat we willen geloven en zoeken naar argumenten voor standpunten waarvan we willen dat ze waar zijn. En het is ook zo dat we ons vaak niet bewust zijn van onze motivaties en ons laten leiden door emotie. Maar dat wil niet zeggen dat we bij andere mensen goed kunnen zien wat die onbewuste drijfveren zijn.’(Julian Baggini, p. 194) Ikzelf en wij bij FLY raden leiders en coachees aan om (steeds) 2 vragen te stellen als je zeker (?) wil zijn dat je anderen en wat hun drijft begrijpt. 1.wat bedoel je precies? Wat wil je precies zeggen? Ik kan denken dat ik perfect begrijp wat je wil zeggen, maar dat is niet altijd zo. Vandaar toetsen! 2.wat is je bedoeling, wat is je intentie? Wat wil je bereiken met wat je (niet) zegt, (niet) doet? Ik kan nooit met zekerheid zeggen wat je bedoeling of intentie is. Dat speelt zich innerlijk bij jou af. Ik zie en ervaar alleen je gedrag. En dat zie ik door mijn (gekleurde) bril. Let op met je inschattingen. Cognitieve vooroordelen, aannames en vertekeningen kunnen je op het verkeerde been zetten. Wees niet overmoedig ter zake en behoud een open geest en beschouw je inschatting en interpretatie als een hypothese die best getoetst wordt. NIVEA of Niet Invullen Voor Een Ander heet dat met een populair acroniem.

Ik wil samen met FLY en jullie een ‘FLY WHEELER’ beweging laten groeien. Een vliegwiel is een mooie metafoor voor diepgaande en duurzame verandering en groei. Dat doe je niet in een vingerknip. Je brengt een vliegwiel op gang en in beweging. In het begin loopt dat wat stroef en kost het veel inspanning en energie. Eenmaal het op gang begint te komen gaat het alsmaar sneller en lijkt het meer en meer vanzelf te gaan. FLY wheel is tevens het woord dat we bij FLY gebruiken voor ons ‘Leadership agility wheel’, of ‘FLY wheel’zoals we het nu noemen. Ik ga in deze 6e flywheeler verder op de voorgaande waarin ik het had over wat ons drijft en motiveert. Vrijheid, autonomie en controle (VAC) over jezelf, je behoeften, doelen en resultaten is een belangrijke psychologische behoefte en motivator. Mijn VAC kan natuurlijk nooit losgezien worden van jouw VAC. Als mijn VAC jouw VAC in het gedrang brengt is het nodig af te stemmen en te bespreken. Zo niet riskeren we onnodige irritatie en conflict. Filosofe Alicja Gescinska spreekt in dit verband over positieve en negatieve vrijheid. Negatieve vrijheid laat zich door geen enkele grens tegenhouden. ‘Ik doe wat ik wil, alles kan en alles mag, dat men mij gerust laat.’ Positieve vrijheid is daarentegen het ‘vermogen om zelf vorm en zin te kunnen geven aan het leven’. ‘Zelfontplooiing.’ Het vermogen om binnen een begrensde ruimte he eigen leven uit te bouwen. Zonder dat mijn vrijheid jouw onvrijheid wordt. Onze nood aan autonomie kan niet grenzeloos zijn, want dan komt de ander en onze verbinding en relatie met de ander in het gedrang. Autonomie kan geen absolute vrijheid inhouden. Integendeel, er kan maar van vrijheid sprake zijn als we grenzen, rollen en belangen erkennen. Vrijheid veronderstelt dus waakzaamheid. Wanneer vrijheid absoluut en onbegrensd wordt, leg je eenzijdige grenzen op aan andermans vrijheid, terwijl je voor jezelf ongebreidelde ruimte opeist. Dan leg je de beweegruimte van de ander aan banden. Waar de wederkerigheid verdwijnt, moet iemand het onderspit delven. Dat terwijl je enkele effectief verbonden kunt zijn en een wederkerige relatie kunt aangaan, als je als mens ook onafhankelijk kunt zijn. Autonomie en onafhankelijkheid enerzijds en verbinding en wederzijdse afhankelijkheid anderzijds vormen een dynamisch spanningsveld, waar je als mens voortdurende naar de ideale evenwichtige positie zoekt. Door wel of niet macht in te zetten. Door wel of niet psychologische veiligheid te creëren. In onze drang naar vrijheid, autonomie en controle lopen we het risico dat we ons te sterk willen bewijzen en onze prestatiedrang of machtsstreven anderen opzij duwt. Ons streven naar autonomie en onafhankelijkheid kan doorslaan en samenwerking en verbinding in het gedrang brengen. Autonomie is gericht op impact, je doelen bereiken en resultaten realiseren. Som kan je dit op je eentje, dikwijls moet je daarvoor samenwerken met anderen. Op een aangepaste manier invloed uitoefenen op anderen is dan ook aangewezen. In die zin krijg je voortdurend feedback over je invloed en impact. Als je alert bent en goed oplet ervaar je voortdurend of je indirecte invloed op anderen werkt en de impact heeft die je zoekt. Wendbaarheid in de praktijk.

Ik wil samen met FLY en jullie een ‘FLY WHEELER’ beweging laten groeien. Een vliegwiel is een mooie metafoor voor diepgaande en duurzame verandering en groei. Dat doe je niet in een vingerknip. Je brengt een vliegwiel op gang en in beweging. In het begin loopt dat wat stroef en kost het veel inspanning en energie. Eenmaal het op gang begint te komen gaat het alsmaar sneller en lijkt het meer en meer vanzelf te gaan. FLY wheel is tevens het woord dat we bij FLY gebruiken voor ons ‘Leadership agility wheel’, of ‘FLY wheel’zoals we het nu noemen. Ik ga in deze 5e flywheeler verder op de voorgaande waarin ik het had over wat ons drijft en motiveert. Erbij horen, gezien worden, je verbonden voelen met anderen en iets groters dan jezelf is voor ons allemaal belangrijk. Het is een fundamentele psychologische behoefte en drijfveer die ons persoonlijk en professioneel leven sterk mee bepaalt. Het bepaalt in grote mate mee ons welzijn en geluksgevoelen. Eén van de dingen die je als coach en als leidinggevende kan doen is mensen helpen ontdekken wat hun persoonlijk drijft en hoe zich dat uit in je gedrag, wat je zegt, niet zegt, wat je doet, niet doet… Ieder van ons ontwikkelt zo zijn eigen strategieën en manieren van verbinding maken met anderen, die in bepaalde situaties en contexten helpend zijn of net niet. Ook hier kan je als coach en leidinggevende je rol spelen door feedback te geven en mensen te helpen inzicht te verwerven in de invloed en impact die ze en hun gedrag hebben op anderen. Een belangrijke vraag die je jezelf best stelt is welke verbinding je wil en met wie. Welke verwachting heb je van deze verbinding en relatie? Aan welke verwachtingen wil je voldoen? Soms of geregeld krijgen deze verwachtingen overgewicht. Je dat realiseren kan al een mooie stap zijn. Zo maakte één van mijn coachees een mooie doorbraak in haar kijk op de verbinding en relatie die ze wil met haar collega’s. Ze realiseerde zich dat er eigenlijk een groot verschil voor haar is tussen de verwachtingen op persoonlijk en familiaal vlak enerzijds en op professioneel vlak anderzijds. Het is goed om jezelf de vraag te stellen : -welke verbinding en relatie wil ik? -met wie, met wat? -in welke mate? -ten koste van wat? -hoeveel energie wil ik erin steken en van terug krijgen? Als je voor jezelf je echte verwachtingen helder krijgt kan je met andere ogen kijken naar je relaties en verbinding met anderen. Het kan helpen om meer aangepaste manieren van omgaan met elkaar te exploreren en ontwikkelen. En op te letten dat andere strategieën geen overgewicht krijgen en te veel energie vragen. Brené Brown spreekt in dat verband ondermeer van 3 strategieën die te ver kunnen doorslaan ; perfectioneren, presteren en pleasen. Als deze al te sterk gedreven worden door willen voldoen aan de verwachtingen van anderen om erbij te horen, gezien en erkend te worden… dan is dat een wedstrijd die moeilijk of niet te winnen is. En veel energie kost. En één waarbij je jezelf teveel opzij zet. Nagaan wat echt belangrijk voor jou is, wat je echt drijft en nodig hebt is een eerste stap om je grenzen te stellen en aan te geven. Grenzen stellen en loyaal zijn naar jezelf vormt een siamese tweeling met echte verbinding en relaties. Zonder grenzen geen echte verbinding.

Ik wil samen met FLY en jullie een ‘FLY WHEELER’ beweging laten groeien. Een vliegwiel is een mooie metafoor voor diepgaande en duurzame verandering en groei. Dat doe je niet in een vingerknip. Je brengt een vliegwiel op gang en in beweging. In het begin loopt dat wat stroef en kost het veel inspanning en energie. Eenmaal het op gang begint te komen gaat het alsmaar sneller en lijkt het meer en meer vanzelf te gaan. Wil jij ook zo’n FLY WHEELER worden? FLY wheel is tevens het woord dat we bij FLY gebruiken voor ons ‘Leadership agility wheel’, of ‘FLY wheel’zoals we het nu noemen. Een werkmodel en instrument voor persoonlijke groei dat mee de kern vormt van mijn boek ‘Risico verzilveren. Over onverstoorbaar en wendbaar leiderschap’. Ik ben van plan om tweewekelijks een ‘FLY wheeler’ te publiceren over leiderschap, persoonlijke groei en ontwikkeling. Om echt beweging op gang te brengen nodig ik jullie uit om te reageren en het gesprek aan te gaan. Zo dat we allemaal kunnen leren en ‘FLY wheeleren’. 3e FLY wheeler : Presteren, gezonde en ongezonde ambitie en competitie Ik ga in deze 3e flywheeler verder op de 1e en 2e waarin ik het had over wat ons drijft en motiveert. Vorige keer schreef ik over macht en gezag. De behoefte en verlangen naar macht kan van gepast en gezond verschuiven naar ongepast, ongezond tot ronduit gevaarlijk. In deze 3e flywheeler ga ik verder in op de behoefte en verlangen naar presteren, iets bereiken en behalen. The need to achieve in het Engels, zoals McClelland het benoemt. De behoefte en ambitie om iets te bereiken en behalen drijft ons allemaal in meerdere of mindere mate. Het kan een gezonde ambitie zijn, maar ook een ongezonde, niets ontziende ambitie. Presteren, resultaten behalen en neerzetten geeft voldoening en maakt dat we vooruitgang kunnen realiseren en groeien in de brede zin van het woord. Presteren en iets bereiken heeft ook te maken met competitie en vergelijken. Opnieuw kan het om gezonde competitie gaan en ongezonde competitie. Daarbij kan het doel de middelen gaan heiligen. Vergelijken met anderen kan helpen om te verbeteren maar kan ook een gruwel worden. Jaloezie loert dan om de hoek. (ongezonde) Jaloezie is misschien een van de meest gevaarlijke emoties. Vergelijken doe je best met jezelf. Ik wil de beste (of goed genoeg) versie van mezelf worden en zijn. Ongezonde competitie, overdreven en eenzijdige prestatiedrang kan de samenwerking en verbinding met anderen ondermijnen. Opzij, opzij, opzij. Of het betere ellebogenwerk. We kunnen hierbij wel wat leren van topsporters die topprestaties leveren. De echte toppers gaan er helemaal voor in het spel, fairplay staat voorop (het doel heiligt niet alle middelen) en ze zijn groot in het verlies en zoeken geen excuses. Ze leren eruit en volgende keer beter. Het plezier komt niet alleen van de prestaties, maar ook van het proces, het spel zelf. Het onderweg zijn en het plezier van het trainen en alsmaar beter worden. Zoals Nafi Thiam, gastredacteur van Sabato (de weekendbijlage van De Tijd) het afgelopen weekend stelt. ‘Bij de eerste spelen was ik jong, nog geen atlete met een palmares. Er waren weinig verwachtingen van de buitenwereld. En toen kwamen de 2e olympische spelen. Iedereen zat op mijn rug. Men liet me niet los. Er moest en zou een 2e medaille komen.’ ‘Was ik gelukkig na mijn 2e olympisch goud in Tokio? Ik was opgelucht, compleet leeg. De weg ernaartoe was vreselijk en ik voelde veel druk. Toen ik won vroeg ik me af : was het dat allemaal waard?’ Ons advies is : zorg voor jezelf en zorg dat het echt plezant blijft. Zodat je veerkrachtig en wendbaar blijft. Vraag jezelf eens af : wat wil ik bereiken en presteren?. wat maakt dit belangrijk, waardevol en zinvol voor mij?. wat heb je ervoor over, welke prijs wil je betalen?. wat heeft te maken met mijn persoonlijke verwachtingen en wat met verwachtingen van anderen?. welke druk leg ik mezelf op of laat ik me opleggen?.

Ik ga in deze 2e flywheeler verder op de 1e waarin ik het had over wat ons drijft. Er zijn een paar fundamentele vragen waar je als persoon en leider best even bij stilstaat, jezelf observeert en over reflecteert en zo eerlijk mogelijk in de spiegel in de spiegel kijkt. Je bent er toch alleen mee. Wat leidt jou? Hoe leid jij? Word je gedreven door macht of impact? Hoe goed voelt het om macht te hebben of impact te hebben? Of hoe zet je macht in om impact en invloed te hebben? En hoe vermijd je dat macht de verkeerde impact en invloed heeft? Met macht is er op zich niks verkeerd. Als het op gepaste wijze voor gepaste doelen wordt ingezet. Scherp geformuleerd gaat macht over ‘het vermogen om zijn wil tegen weerstand door te zetten’. (Bauer-Jelinek) Doorzetten als je aan je noden wil voldoen. Nog anders gezegd is macht ‘de actieve mogelijkheid zonder voorafgaande toestemming van de ander veranderingen tot stand te brengen in diens reële situatie’.(Rahner) Macht is er ook in soorten: Ik maak in mijn boek ‘Risico verzilveren. Over wendbaar en onverstoorbaar leiderschap’ graag gebruik van enkele gedachten van Mauk Mulder, een Nederlandse autoriteit op vlak van denken over macht. In logica van de macht onderscheid hij vier soorten macht : 1.sanctiemacht houdt in dat je kunt belonen of straffen. Als leider kan je bijvoorbeeld een bonus geven, iemand wel of niet promoveren, enz. 2.formele macht, daarover beschikt bijvoorbeeld de belastingambtenaar die jou kan beboeten na de controle van je boeken of de politie die je rijbewijs kan afnemen. 3.expertmacht ontleen je aan je expertise. Het advies van mijn geneesheer zal ik op basis van zijn/haar expertise makkelijker ter harte nemen. 4.model- of identificatiemacht heeft iemand over mij, omdat ik zoals die persoon wil zijn en handelen. Hij of zij inspireert me. Dit laatste ligt al dicht bij gezag. Ik wil iemand volgen omdat ik hem wil volgen omwille van de credibiliteit en vertrouwen die hij/zij bij mij opgebouwd heeft. Als je je macht gedoseerd en op het gepaste moment inzet en er niet te veel gebruik of misbruik van maakt zal je macht langzaam maar zeker omgezet worden in gezag. Als je je macht teveel gebruikt of misbruikt creëer je een omgeving waarin je misschien gevolgd wordt, of men de indruk wekt je te volgen omwille van de schrik of angst voor de mogelijke gevolgen als men dat niet zou doen. Je maakt het meer en meer psychologisch onveilig voor mensen in je omgeving. Hier begint het risico te ontstaan dat je als persoon en leider geïsoleerd geraakt en minder echte verbinding hebt met je mensen en zo niet meer het beste van je team, organisatie en samenleving naar boven haalt. Het risico ontstaat dat er potentieel en mogelijkheden niet benut worden. Het neerwaarts risico neemt toe, het opwaarts risico neemt af.

Ik (@Leon Vliegen) wil samen met FLY en jullie een ‘FLY WHEELER’ beweging laten groeien. Een vliegwiel is een mooie metafoor voor diepgaande en duurzame verandering en groei. Dat doe je niet in een vingerknip. Je brengt een vliegwiel op gang en in beweging. In het begin loopt dat wat stroef en kost het veel inspanning en energie. Eenmaal het op gang begint te komen gaat het alsmaar sneller en lijkt het meer en meer vanzelf te gaan. Wil jij ook zo’n FLY WHEELER worden? FLY wheel is tevens het woord dat we bij FLY gebruiken voor ons ‘Leadership agility wheel’, of ‘FLY wheel’zoals we het nu noemen. Een werkmodel en instrument voor persoonlijke groei dat mee de kern vormt van mijn boek ‘Risico verzilveren. Over onverstoorbaar en wendbaar leiderschap’.Ik ben van plan om tweewekelijks een ‘FLY wheeler’ te publiceren over leiderschap, persoonlijke groei en ontwikkeling.Om echt beweging op gang te brengen nodig ik jullie uit om te reageren en het gesprek aan te gaan. Zo dat we allemaal kunnen leren en ‘FLY wheeleren’. Wat drijft jouw keuzes en beslissingen? Wat trekt en houdt jouw vliegwiel op gang?In mijn boek ‘Risico verzilveren. Over onverstoorbaar en wendbaar leiderschap’ vind je impliciet en expliciet heel wat terug over motivatie en motivatoren. Wat drijft jou en zet of houd je in beweging?. Welke psychologische noden of behoeften drijven jou?. Welke doelen streef je na en resultaten wil je bereiken?. Wat zet jou aan om te groeien en veranderen?. Ik zal in dit stuk twee gevalideerde motivatie theorieën samenbrengen en je een kader bieden om je eigen psychologische behoeften en motivatoren te onderzoeken : de zelfdeterminatietheorie van Deci en Ryan en de motivatietheorie van McClelland, ook bekend van het ijsbergmodel. Deci en Ryan spreken over 3 psychologische behoeften die mensen motiveren om te groeien en veranderen: autonomie (autonomy). verbondenheid (relatedness). competentie (competence). McClelland heeft het over 3 psychologische behoeften: macht of impact (power or impact). verbondenheid (affiliation). presteren (achievement). Hij heeft er later nog een vierde aan toegevoegd, nl. vermijding. Die neem ik hier niet mee.Het streven naar macht en impact. Mensen die behoefte hebben aan macht hechten belang aan hun reputatie, status en erkenning. Ze voelen zich graag belangrijk en hebben behoefte om anderen (invloed) en de situatie te kunnen sturen en beïnvloeden. (impact)Scherp geformuleerd gaat macht over ‘het vermogen om zijn wil tegen weerstand door te zetten’. (Bauer-Jelinek) Doorzetten als je aan je noden wil voldoen. Nog anders gezegd is macht ‘de actieve mogelijkheid zonder voorafgaande toestemming van de ander veranderingen tot stand te brengen in diens reële situatie’.(Rahner)De behoefte aan presteren heeft te maken met het verlangen naar erkenning en vooruitgang en meesterschap. McClelland onderscheidt vier kenmerken die aansluiten bij de behoefte aan prestatie: het streven naar een gemiddelde complexiteit van de taak of uitdaging, verantwoordelijkheid voor de eigen prestaties, de behoefte aan feedback en het toepassen van innovatie/creativiteit. De behoefte aan autonomie heeft te maken met in controle zijn van je eigen gedrag en doelen. Een zekere vrijheid en zelfdeterminatie voelen. Waar we bij onze geboorte volledig afhankelijk zijn van onze ouders en andere zorgfiguren zullen we vanuit die afhankelijkheid en verbondenheid stapsgewijs onze vleugels uitslaan en onafhankelijker, autonomer en vrijer gaan handelen. De behoefte aan verbondenheid heeft te maken met een gevoel van erbij horen, hechting aan andere mensen en erkenning. Bij onze geboorte zijn wij mensen kwetsbare en afhankelijke wezens voor wie een optimale verbondenheid met de ‘eerste’ mensen en verzorgers in ons leven essentieel is voor veiligheid, geborgenheid en zorg. Deze afhankelijkheid van anderen blijft maar verschuift natuurlijk naar meer onafhankelijkheid en autonomie. De behoefte aan competentie gaat over meesterschap over taken verwerven en vaardigheden aanleren. Als mensen voelen dat ze de nodige vaardigheden voor succes hebben , zullen ze gemakkelijker actie ondernemen. Door competenties te ontwikkelen en benutten kan je autonomer en vrijer handelen en je verbondenheid met de groep versterken door je bijdrage en toegevoegde waarde. Het kan je zelfvertrouwen versterken.Deze 5 motivatoren of psychologische noden drijven je voort of zetten je in beweging om doelen om te zetten in resultaten. Opdracht :Het kan voor jezelf interessant zijn eens te onderzoeken wat jou in het algemeen drijft en motiveert om in beweging te komen, te groeien en veranderen. Zijn er motivatoren, psychologische behoeften die domineren, in het algemeen of in bepaalde context of situaties?Om je daarbij te helpen en je een beetje te forceren vraag ik leiders wel eens om 100% te verdelen over de 5 basis motivatoren.Een andere manier om dit te onderzoeken kan zijn om credibele feedback bronnen (je partner, goede vrienden, collega’s,…) te vragen wat zij het meest herkennen bij jou.Nog een andere manier is na te gaan wat je doet, hoe je reageert als je gefrustreerd wordt in het nastreven van je doelen en resultaten, of dat nu in de taak of de relatie is.